Eurobond Vergi Sözlüğü

Eurobond kupon dönemleri arasında alım-satım yapıldığında, alıcı bir önceki kupon ödeme tarihinden itibaren birikmiş faizi satıcıya ayrıca öder. Bu tutar işlem fiyatının üzerine eklenerek 'kirli fiyat' (dirty price) oluşur.

Birikmiş faiz, alıcı açısından maliyet unsuruyken satıcı açısından kupon geliri niteliğindedir. Vergi hesaplamalarında dikkate alınması gereken nüanslı bir kalemdir.

EurobondPro hesaplayıcısı şu an tam kupon dönemlerini esas alır; birikmiş faiz (pro-rata) hesabı gelecek güncellemelerde eklenecektir.

Değer artış kazancı, eurobondun satış bedeli ile maliyet bedeli arasındaki olumlu farktır. GVK Madde 80 kapsamında beyan edilir.

Kupon gelirinden temel farkı: beyan sınırı yoktur. 2006 öncesi ihraçlarda 280.000 ₺ istisna uygulanır; sonrasında istisna yoktur.

Döviz cinsinden tutulan eurobondlarda kur farkından doğan kazanç da değer artış kazancının parçasıdır — satış ve alış farklı kurlarla TL'ye çevrilir.

Eurobond, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın uluslararası sermaye piyasalarında yabancı para birimi (USD veya EUR) cinsinden ihraç ettiği uzun vadeli borçlanma senedidir.

Yurt içinde halka arz edilmezler; Euroclear veya Clearstream gibi uluslararası takas merkezlerinde işlem görürler. Türk bireysel yatırımcılar genellikle aracı kurumlar vasıtasıyla erişir.

Eurobondlar kupon ödemelerini sabit aralıklarla (çoğunlukla altı ayda bir) yapar ve vade sonunda nominal değeri iade eder.

FIFO (First In, First Out), bir menkul kıymetten farklı tarihlerde ve fiyatlardan birden fazla alım yapıldığında satılan payın maliyetini belirlemek için kullanılan standarttır.

Türk vergi mevzuatında menkul kıymet satışları FIFO esasıyla eşleştirilir. Örneğin Ocak'ta 10.000 USD ve Mart'ta 5.000 USD alınan aynı ISIN'den Nisan'da 8.000 USD satışı yapılırsa, satılan 8.000 USD'nin tamamı Ocak alımıyla eşleşir.

FIFO eşleştirmesi endeksleme oranını da etkiler: önce alınan lotun ÜFE oranı farklı olacağından maliyet ve vergi tutarı değişir.

Gelir Vergisi Kanunu'nun 22. maddesinin 2. fıkrası, tam mükellef gerçek kişilerin T.C. Hazine ihraçlı eurobondlardan elde ettiği kupon gelirinin yarısını vergiden müstesna tutar.

Bu istisna uygulandıktan sonra kalan tutar (matrah) yıllık beyan sınırıyla (2025 için 330.000 ₺) karşılaştırılır. Sınırı aşan matrah GVK 103 artan oranlı tarifesiyle vergilendirilir.

İstisna yalnızca Hazine ihraçlarına özgüdür; özel sektör eurobondları bu istisnadan yararlanamaz.

GVK'nın 80. maddesi, menkul kıymet alım-satım kazançlarını değer artış kazancı olarak tanımlar. Eurobond alıp satarak elde edilen kâr bu madde kapsamında beyan edilir.

Kupon gelirinin aksine, değer artış kazancında herhangi bir beyan sınırı yoktur. Kazanç 1 TL dahi olsa yıllık beyanname vermek zorunludur.

Zararlar aynı yıl içindeki diğer değer artış kazançlarından mahsup edilebilir; ancak kupon gelirine mahsup edilemez.

GVK Mükerrer Madde 81, menkul kıymet alım-satımında elde etme maliyetinin Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) ile güncellenmesine izin verir.

Endeksleme hakkı ancak alış ayından satış ayına kadar geçen sürede ÜFE artışı %10 veya üzerinde olduğunda uygulanabilir. Bu eşiğin altındaysa maliyet nominal kalır.

2006 öncesi ihraçlı eurobondlarda %10 eşiği aranmaz; endeksleme şartsız uygulanır.

ISIN (International Securities Identification Number), ISO 6166 standardına göre atanan 12 karakterlik koddur. İlk iki harf ülke kodunu (örn. TR = Türkiye, US = ABD, XS = Euroclear), sonraki dokuz hane tahvil kimliğini, son hane ise doğrulama basamağını içerir.

Aynı ihraççının farklı vade veya kupon oranına sahip her eurobondu ayrı bir ISIN'e sahiptir. Vergi hesaplamalarında alış ve satış işlemlerini doğru tahvile eşleştirmek için ISIN kullanılır.

Örnek: US900123CX95 — 'US' öneki ABD kayıtlı, 'XS' öneki ise Euroclear/Clearstream aracılığıyla ihraç edildiğini gösterir.

Piyasa faiz oranları tahvilin kupon oranından yüksek olduğunda tahvil nominal altında yani iskontolu işlem görür. Tersi durumda primli işlem görür.

İskontolu eurobond satın alan yatırımcı, kupon gelirinin yanı sıra vadeye kadar tutarsa nominal ile alış fiyatı arasındaki farkı da kazanır. Bu farkın Türk vergi mevzuatındaki kesin sınıflandırması için uzman görüşü alınmalıdır.

Kupon, nominal değer üzerinden belirlenen yıllık faiz oranının periyodik olarak ödenen kısmıdır. Örneğin nominal 10.000 USD, yıllık %5 kuponlu bir tahvil her 6 ayda bir 250 USD öder.

Kupon ödemeleri Türk yatırımcılar açısından GVK Madde 22/2 kapsamında 'menkul sermaye iradı' sayılır ve yıllık beyan sınırı aşılırsa beyanname verilmesi gerekir.

Kupon ödeme tarihleri tahvilin ihraç prospektüsünde belirlenir; piyasada işlem gören eurobondlarda bu tarihler değişmez.

Menkul kıymet, sahibine belirli haklar (faiz, temettü, oy hakkı vb.) tanıyan ve piyasada serbestçe alınıp satılabilen finansal araçtır.

Eurobondlar, Hazine'nin menkul kıymeti olarak GVK'da 'devlet tahvili ve hazine bonosu' kategorisinde değerlendirilir. Bu sınıflandırma GVK 22/2 istisnasının uygulanmasında belirleyicidir.

GVK'nın 75. maddesi kapsamında menkul sermaye iradı; hisse temettüsü, tahvil faizi, repo geliri gibi sermayeden elde edilen gelirleri kapsar.

Eurobond kupon ödemeleri bu kategoridedir ve GVK 22/2 istisnasına tabidir. Alım-satım kazancı ise farklı bir kategori olan 'değer artış kazancı'dır (GVK Madde 80).

Eurobondlarda nominal değer (face value / par value) genellikle 1.000 USD veya katlarıdır. Piyasa fiyatı nominalden farklı olabilir; nominal altı fiyatla alınan tahvil 'iskontolu', üstünde alınan 'primli' işlem görmüş sayılır.

Kupon oranı her zaman nominal değer üzerinden hesaplanır; piyasa fiyatı üzerinden değil. Bu nedenle iskontolu alımda efektif getiri (yield) kupon oranından yüksektir.

Vergi hesaplamalarında brüt TL gelir = (Nominal × Kupon oranı / Ödeme sıklığı) × TCMB kuru formülüyle bulunur.

Stopaj, vergi yükümlülüğünün gelir sahibine ödenmeden önce ödeme yapan kurum tarafından kesilip vergi dairesine yatırılmasıdır.

T.C. Hazine ihraçlı eurobondlarda kupon ödemeleri stopajdan muaftır (GVK Geçici Madde 67 kapsamı dışındadır). Bu nedenle yatırımcı kupon gelirini brüt alır ve beyanname yükümlülüğünü kendisi yönetir.

Eurobondlarda stopaj sıfır olduğundan beyan yükü tamamen yatırımcıya aittir; özellikle eşiği aşan yatırımcılar için dikkat gerektiren bir vergi planlaması konusudur.

Gelir İdaresi Başkanlığı, eurobond gelirlerinin TL'ye dönüştürülmesinde TCMB Döviz Alış Kuru'nun (ForexBuying) kullanılmasını esas alır.

Hafta sonu ve resmi tatil günlerinde TCMB kur yayımlamaz. Bu günlere denk gelen kupon ödemelerinde bir önceki iş günü kuru kullanılır.

Kupon ödemelerinde kupon ödeme günü kuru, alım-satım işlemlerinde ise işlem (valör) günü kuru esas alınır.

Vade tarihinde kupon ödemesi ve nominal değer birlikte yatırımcıya ödenir. Bu tarihten sonra tahvil geçerliliğini yitirir.

Vergi açısından önem taşır: valör tarihi vade tarihine eşit ya da sonrasına girilemez. Ayrıca vadeye kadar elde tutulursa alım-satım kazancı değil yalnızca kupon vergisi gündeme gelir.

Eurobond işlemleri genellikle T+2 valörlüdür: emir günü (T) ile takas günü (T+2) arasında 2 iş günü vardır. Yatırımcının hesabına tahvil ve karşı tarafa para bu valör tarihinde geçer.

Vergi hesaplamalarında alış maliyeti valör tarihindeki TCMB kuruyla TL'ye çevrilir. Ayrıca valör tarihinden önceki kupon ödemeleri hesaba dahil edilmez — o dönem tahvil yatırımcıya ait değildi.

Banka ya da aracı kurumun ekstre tarihiyle valör tarihi farklı olabilir; daima valör tarihini esas alın.

2025 yılı GVK 103 tarifesi (yıllık beyan için):

• 110.000 ₺'ye kadar: %15

• 110.001 – 270.000 ₺ arası: %20

• 270.001 – 950.000 ₺ arası: %27

• 950.001 – 4.800.000 ₺ arası: %35

• 4.800.000 ₺ üzeri: %40

Eurobond matrahı ve varsa diğer beyan edilen gelirler bu tarifede birleştirilerek hesaplanır. Her dilim yalnızca o dilime giren tutar üzerinden vergilendirilir.

Eurobond bağlamında iki ayrı istisna söz konusudur:

1) Kupon geliri istisnası (GVK 22/2): Brüt kupon gelirinin %50'si matrahtan düşülür.

2) Değer artış kazancı istisnası (2006 öncesi ihraçlar): 2006 öncesi ihraçlı eurobondların satışında 2025 yılı için 280.000 ₺ kazanç vergiden müstesnadır. 2006 sonrası ihraçlarda bu istisna uygulanmaz.

Kupon gelirinde matrah = Brüt TL gelir × %50 (GVK 22/2 istisnası). Bu tutar yıllık 330.000 ₺ (2025) beyan sınırıyla karşılaştırılır.

Alım-satım kazancında matrah = Satış tutarı − [Endekslenmiş (veya nominal) maliyet] − Aracı kurum komisyonları. Zararlar varsa mahsup edilir.

Matraha uygulanan vergi oranı GVK 103 artan oranlı tarifesine göre belirlenir.

Türkiye'de tam mükellef gerçek kişiler, bir takvim yılında (1 Ocak–31 Aralık) elde ettikleri gelirleri ertesi yılın Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan eder.

Eurobond kupon matrahının 330.000 ₺'yi (2025) aşması veya herhangi bir alım-satım kazancı elde edilmesi durumunda beyanname zorunludur.

GİB'in 'Hazır Beyan' sistemi bazı durumlarda önceden doldurulmuş beyanname sunar; ancak eurobond hesaplamaları genellikle manuel olarak girilmelidir.

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE), TÜİK tarafından aylık yayımlanan ve üretici fiyatlarındaki değişimi ölçen göstergedir. GVK Mükerrer Madde 81 kapsamında menkul kıymet satışında enflasyon düzeltmesi için kullanılır.

Endekslenmiş maliyet = Alış bedeli × (Satış ayından bir önceki ayın ÜFE endeksi ÷ Alış ayından bir önceki ayın ÜFE endeksi). Satış ayının değil bir önceki ayın endeksi esas alınır.

Endeksleme %10 eşiğini aşıyorsa vergiye tabi kazanç = Satış bedeli − Endekslenmiş maliyet. Eşiği aşmıyorsa = Satış bedeli − Nominal maliyet.